Komisja Europejska zakończyła niedawno konsultacje społeczne w sprawie ram lepszego stanowienia prawa, a komunikat od uczestników był jasny: szybkość nie powinna odbywać się kosztem przejrzystości. Większość respondentów – reprezentujących przemysł, konsumentów, sektor publiczny i zwolenników przejrzystości – podkreśliła znaczenie utrzymania istniejących mechanizmów doradczych i ocen skutków. Informacje zwrotne napływają w związku z dążeniem Komisji do przyspieszenia procesów decyzyjnych, co budzi obawy, że pośpiech może podważyć rozliczalność.
Luki i celowość polityczna
Jedną z kluczowych kwestii jest obecna możliwość występowania o odstępstwa od ram lepszego stanowienia prawa. Komisja dopuszcza wyjątki ze względu na „imperatywy polityczne”, terminy lub względy bezpieczeństwa, co zdaniem krytyków zachęca do poszukiwania luk prawnych. Od 2021 r. liczba przyznanych zwolnień pozostaje nieujawniona pomimo wezwań do zapewnienia przejrzystości. Brak jasności rodzi nieufność, ponieważ niemal każdą inicjatywę można uznać za sytuację nadzwyczajną, która uzasadnia obejście standardowych procedur.
Brak danych na temat wniosków o wyjątki jest problematyczny, ponieważ przesłania informację, czy wprowadzanie przepisów odbywa się w pośpiechu ze względu na rzeczywistą potrzebę czy celowość polityczną.
Stronnicze konsultacje i nierówny dostęp
Obawy dotyczą także struktury samych konsultacji społecznych. Niektóre konsultacje, takie jak konsultacje w sprawie ustawy o uczciwości cyfrowej, były krytykowane za formułowanie pytań w sposób faworyzujący określone punkty widzenia i ograniczający pole do przeciwstawnych argumentów. Stwarza to nierówne szanse, w których głosy odmienne są marginalizowane. Aby rozwiązać ten problem, Komisja musi zapewnić bardziej rygorystyczne standardy metodologiczne, zapewniając wszystkim punktom widzenia równe możliwości pełnego wyrażenia.
Opóźniona informacja zwrotna i brak przejrzystości
Obecnie zainteresowane strony często czekają miesiącami na podsumowania konsultacji, które mogą być subiektywne. Komisja powinna wykorzystywać sztuczną inteligencję, aby szybciej przekazywać rzetelne statystycznie informacje zwrotne, w tym zestawienie nastrojów i stanowisk w organizacji. Ponadto podsumowania sposobu wykorzystania (lub odrzucenia) informacji zwrotnych od interesariuszy powinny być automatycznie dostarczane wszystkim uczestnikom w jasny sposób i w bardziej czytelnych formatach.
Rozszerzanie przejrzystości poza „Wyraź swoją opinię”
W wytycznych dotyczących lepszego stanowienia prawa zaleca się już publikowanie podsumowań konsultacji na portalu „Wyraź swoją opinię”. Komisja powinna jednak pójść dalej i wymagać publikacji faktycznych podsumowań wszystkich działań konsultacyjnych, w tym protokołów spotkań zainteresowanych stron i sprawozdań z ukierunkowanych konsultacji. Przejrzystość musi być podstawową zasadą, a nie tylko „dobrą praktyką”, aby zapobiec podejmowaniu decyzji za zamkniętymi drzwiami i podważaniu zaufania publicznego do instytucji UE.
Podsumowując, Komisja Europejska stoi przed decydującym wyborem: nadać priorytet szybkości, ryzykując podważeniem przejrzystości i rozliczalności, lub zadbać o to, aby regulacje były opracowywane w oparciu o otwarty dialog, jasne uzasadnienie i pełny dostęp publiczny. Utrzymanie zaufania do instytucji UE zależy od wyboru tej drugiej opcji.
