De Europese Commissie heeft onlangs de openbare raadpleging over haar kader voor betere regelgeving afgerond, met een duidelijke boodschap van de deelnemers: snelheid mag niet ten koste gaan van de transparantie. Een meerderheid van de respondenten – die de industrie, consumenten, de publieke sector en voorstanders van transparantie vertegenwoordigen – benadrukte het belang van het in stand houden van de bestaande overlegmechanismen en effectbeoordelingen. Deze feedback komt omdat de Commissie ernaar streeft de besluitvormingsprocessen te versnellen en zorgen te uiten dat haast de verantwoordingsplicht zou kunnen ondermijnen.
Mazen in de wet en politiek opportunisme
Eén van de belangrijkste kwesties is de huidige mogelijkheid om vrijstellingen van het kader voor betere regelgeving aan te vragen. De Commissie staat vrijstellingen toe voor ‘politieke imperatieven’, deadlines of veiligheidsredenen, een praktijk die volgens critici het zoeken naar maas in de wet bevordert. Sinds 2021 blijft het aantal verleende vrijstellingen onbekend, ondanks oproepen tot transparantie. Dit gebrek aan duidelijkheid wakkert het wantrouwen aan, aangezien bijna elk initiatief kan worden opgevat als een noodsituatie die het omzeilen van standaardprocedures rechtvaardigt.
Het ontbreken van gegevens over vrijstellingsverzoeken is problematisch omdat hierdoor onduidelijk wordt of er overhaaste regelgeving wordt doorgevoerd op basis van echte noodzaak of politieke opportuniteit.
Vooringenomen overleg en ongelijke toegang
De zorgen strekken zich ook uit tot de structuur van de openbare raadplegingen zelf. Sommige consultaties, zoals die voor de Digital Fairness Act, zijn bekritiseerd omdat ze vragen op een manier formuleren die bepaalde standpunten bevoordeelt en tegelijkertijd de mogelijkheden voor tegengestelde argumenten beperkt. Dit creëert een ongelijk speelveld waarin andersdenkenden worden gemarginaliseerd. Om dit aan te pakken moet de Commissie strengere methodologische normen handhaven, en ervoor zorgen dat alle perspectieven gelijke kansen krijgen om volledig onder woorden te worden gebracht.
Vertraagde feedback en gebrek aan duidelijkheid
Momenteel wachten belanghebbenden vaak maanden op samenvattingen van de raadplegingsresultaten, wat subjectief kan zijn. De Commissie moet AI inzetten om snellere, statistisch onderbouwde feedback te geven, inclusief uitsplitsingen van het sentiment en de posities in de organisatie. Bovendien moeten samenvattingen van de manier waarop input van belanghebbenden is gebruikt (of afgewezen) automatisch aan alle deelnemers worden geleverd, met duidelijke uitleg en kortere, beter leesbare formaten.
Transparantie uitbreiden die verder gaat dan alleen ‘geef uw mening’
In de richtlijnen voor betere regelgeving wordt al aanbevolen om samenvattingen van raadplegingen te publiceren op het “Had Your Say”-portaal. De Commissie zou echter verder moeten gaan door de publicatie van feitelijke samenvattingen voor alle raadplegingsactiviteiten te verplichten, inclusief notulen van vergaderingen van belanghebbenden en gerichte raadplegingsrapporten. Transparantie moet een kernbeginsel zijn, en niet slechts een ‘goede praktijk’, om te voorkomen dat besluiten achter gesloten deuren worden genomen en het vertrouwen van het publiek in de EU-instellingen ondermijnt.
Concluderend staat de Europese Commissie voor een cruciale keuze: prioriteit geven aan snelheid met het risico de transparantie en verantwoordingsplicht te ondermijnen, of ervoor zorgen dat regelgeving wordt ontwikkeld met een open dialoog, duidelijke rechtvaardiging en volledige publieke toegang. Het behouden van vertrouwen in de EU-instellingen hangt af van de keuze voor het laatste.
